Schrijfblog #5: Hoe kies je het juiste perspectief en tijdsbepaling?

Als je schrijft, en fictie in het bijzonder, krijg je te maken met verschillende perspectieven en tijdsbepalingen. Je hebt vast wel verschillende soorten boeken gelezen waarin elk boek weer iets anders had. Oftewel, je bent alles vast wel een keer tegengekomen en als lezer heb je vast wel een stiekeme voorkeur. Ik kan je vertellen: schrijvers meestal ook! Maar hoe kies je als schrijver het juiste perspectief of de juiste tijdsbepaling voor je verhaal?

Wanneer je begint met schrijven, schrijf je meestal wat er in je opkomt en heb je meestal nog geen idee wat je schrijft. Ik kom dus ook regelmatig tegen dat schrijvers verschillende soorten perspectieven en tijdsbepalingen door elkaar gebruiken. Heel verwarrend! Daarom ga ik je nu keurig uitleggen wat alles precies is, zodat je die fout niet meer maakt.

Perspectief

Het perspectief is de persoonsvorm waarin het verhaal geschreven is. In de meeste gevallen is een verhaal geschreven in de derde persoon of in de ik-vorm. In de derde persoon is er een buitenstaand persoon die het hele verhaal ‘volgt’ en vertelt. Als je schrijft in de ik-vorm wordt het verhaal (meestal) door het hoofdpersonage zelf verteld. Soms kan er een bijpersonage aan bod komen, die ook zijn of haar zegje komt doen, maar het verhaal wordt dan per definitie in de ik-vorm verteld. Je zit als het ware in zijn of haar hoofd.

Voorbeeld derde persoon: Saartje en Lotte lopen naar de winkel.

Voorbeeld ik-vorm: Ik loop met Lotte naar de winkel.

Tijdbepaling

De tijdsbepaling bepaalt of je de werkwoorden in de tegenwoordige tijd of in de verleden tijd neerzet, wat dus bepaalt wanneer het verhaal zich afspeelt: in het verleden of nu, op dit moment.

Voorbeeld tegenwoordige tijd: Saartje en Lotte arriveren op hun bestemming.

Voorbeeld verleden tijd: Saartje en Lotte arriveerden op hun bestemming.

Wat werkt het beste:

Het antwoord is: in principe alles. Niks werkt beter of slechter. Kies gewoon een tijdsbepaling en perspectief waar jij je prettig bij voelt en daar kun jij gewoon je verhaal in schrijven. Alhoewel het wel per genre verschilt waar de voorkeur qua lezen naar uit gaat.

In feelgoodverhalen is het fijner en vaak ook leuker om in de ik-vorm en de tegenwoordige tijd te schrijven, aangezien feelgood over het algemeen een personagegericht genre is. Dat betekent dat de ontwikkeling van het personage centraal staat, en daardoor geven veel feelgoodauteurs en lezers de voorkeur aan ik-t.t., zodat je echt in het hoofd van het hoofdpersonage kunt kijken en al haar ontwikkelingen op de voet kunt volgen. Ik ben lelijk en niemand ziet mij ooit staan. Dat dus, in hoofdstuk 1. Dus het is leuk om te zien hoe ze gaandeweg het boek verandert en groeit in haar persoonlijke ontwikkeling.

Sommige genres zijn meer plotgericht, zoals thrillers. De plot van het verhaal staat centraal. In dat opzicht worden thrillers (vaak, niet altijd), in de derde persoon geschreven, zodat de derde persoon iedereen kan volgen en je iedereen op die manier leert kennen. Wie is de dader? Daar krijg je dan een veel beter beeld van.

Mijn voorkeur:

Vroeger als kind kende ik eigenlijk niks anders dan de derde persoon. Daar schreef ik dus altijd in, ik wist niet beter. Tot ik een tiener was en feelgood ging lezen. Huh? In een keer was het personage zelf aan het woord. Oké, ook leuk! Het kon dus ook anders. Toen begon ik zelf ook in de ik-vorm en in de tegenwoordige tijd te schrijven, maar dat was vooral omdat ik heel erg de stijl van andere auteurs probeerde na te doen. Daarna heb ik nog wel eens verhalen geschreven in de derde persoon (daarin gebruik ik trouwens altijd v.t., grappig hè). En op zich doe ik dat nog wel eens als het verhaal niet specifiek feelgood is. Het ligt net aan het verhaal en wat fijner schrijft op dat moment.

Voor feelgood gebruik ik altijd wel echt ik-t.t., maar nu niet meer om andere schrijvers na te doen. Dat vind ik zelf gewoon het fijnste. Mijn feelgoodroman Opgescheept heeft drie hoofdpersonages, en dat had ik op zich ook wel in de derde persoon kunnen schrijven. Heb ik ook nog overwogen, maar ik wilde hun drie totaal verschillende persoonlijkheden zo goed mogelijk uitwerken en naar voren laten komen. Dat was anders nooit zo goed gelukt, denk ik zelf. Dus ik heb geen spijt van mijn gekozen perspectief en tijd! (En heel slecht dat dat rijmt, haha.)

Maar nogmaals: alles is goed. Ik neem altijd of ik-t.t. of derde-v.t., maar dat hoef jij niet per se fijn te vinden. Probeer gewoon wat uit, schrijf desnoods een stukje verhaal in alle verschillende stijlen die ik net noemde, en kies daaruit wat het beste in het verhaal past en waar jij je zelf het beste bij voelt. Dan komt het altijd goed!

Waar gaat jouw voorkeur naar uit?

Groetjes en een dikke x!

-Lianne

Volg:
Share:

4 Comments

  1. 24 januari 2020 / 07:34

    Leuke blogpost! Ik schrijf dus ook ik-t.t. of derde-v.t. Meestal in de derde persoon perspectief, maar dan wel een personagegericht verhaal. Soms wel ingewikkeld, maar ik houd wel van een uitdaging 😉

    • Lianne
      Auteur
      24 januari 2020 / 17:38

      Dat klinkt inderdaad als een mooie uitdaging! Ik vind dat je in allebei heel erg mooi schrijft! 🙂

  2. 29 januari 2020 / 20:49

    Interessante vergelijkingen tussen beiden, dank je wel 🙂 !
    Ik kies eigenlijk ook bijna altijd voor derde persoon v-t. Wel met perspectief vanuit de personages zelf, dus niet met een ‘alwetende verteller’.
    In de ik-tt heb ik het gevoel dat het beperkter is maar dat klopt eigenlijk niet, het is gewoon anders. Maar toch raak ik dat gevoel niet kwijt.

  3. Lianne
    Auteur
    31 januari 2020 / 15:07

    Graag gedaan! Je hebt inderdaad ook nog verschillende gradaties in de derde persoon. Als ik zo schrijf volg ik meestal ook maar één persoon.
    In de ik-vorm is inderdaad niet per se beperkter. Het is wel zo dat je altijd met het hoofdpersonage meegaat, dus ook niet meekrijgt wat er in de kamer naast het personage gebeurt. Maar juist omdat ze het niet weet kan ze ernaar gissen, wat ook weer een leuke beeldvorming geeft. Alles wat het personage vertelt of denkt, hoeft niet per se de waarheid te zijn. Misschien dat je het gewoon eens moet proberen, een stukje tekst in de verschillende perspectieven schrijven. Je weet nooit wat eruit komt! 🙂

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *